A Balinese Trilogy. Eat. Pray. Love.

Bali. Het stond nooit hoog op mijn lijstje. Voor mij was het altijd een zon, zee en strand bestemming. Totdat ik tijdens een tv programma opnames zag van de rijstvelden in Bali. Ik verdiepte me in Bali en kwam er al heel snel achter dat er veel meer was dan alleen maar strand. En vanaf dat moment wist ik dat ik Bali mijn volgende bestemming zou zijn. En wat begon als een reis waarin ik besloten had voor mezelf alleen op een aantal plekken te fotograferen, eindigde uiteindelijk in een reis naar een aantal mooie plekken die ik mocht fotograferen. Naarmate Bali dichterbij kwam nam ook de druk toe. Fotograferen voor niemand anders dan alleen mezelf is een eitje. Maar het moeten presteren hing als een donkere regenwolk boven het zonnige Bali. Duidelijk was dat ik nog een les te leren had. Maar Bali omarmde me vanaf het eerste moment. Zorgde dat ik niet dacht aan het moeten, maar alleen aan doen. En ik kon niet anders doen dan Bali omhelzen. Drie weken lang opnieuw los van tijd…

Eat.

Eten is een belangrijk onderdeel van reizen. Eten kan je reis maken en breken. Maar in Bali is alles anders. In Bali is lekker eten het makkelijkste wat er is. Ik ging zelfs zover dat ik op een zonnige rustige dag besloot om bij een van de locals in Sidemen een koopworkshop te volgen. Sate Lilit en Urab op traditionele wijze. En ja, op traditionele wijze was het. Buiten in de open lucht. Op een houtgestookt vuurtje. En heel de familie hielp mee. Oma grilde de sate op originele wijze boven een aantal kolen nadat ik de ingrediënten klein gesneden had. Inclusief de kip  En omdat je bij sommige dingen vooral niet na moet denken deed ik gewoon wat me opdragen werd. Ontbeende ik de poten de van de kip en sneed het vlees klein en stampte het later in een houten vijzel in een kleine workout van een minuut of tien tot een soort van kipgehakt dat daarna handmatig gemengd werd met een fijngestampt kruidenmengsel. Pas daarna kon ik de sateetjes om de bamboe stokjes vouwen die terplekke gesneden werden. En of het lekker was? Daar was geen twijfel over mogelijk. Het was heerlijk. Maar wat nog mooier was was de totale beleving. Onderdeel zijn van het totale plaatje. Zonder vooroordelen. Zonder twijfels. Niet nadenken maar opgaan in het moment.  Dat creëerde het mooiste moment. Met oma toastend met de palmwijn. Met Wayan de kok de sate lilit maken. Het was maar een van die bijzondere momenten hier in Bali maar wel een die ik niet snel zal vergeten. Al is het alleen maar omdat ik elke keer bij het maken van de sate lilit op mijn manier elke keer weer terug zal denken aan dat moment bij het houtgestookte vuur bij Wayan en zijn familie!

Pray.

Wat is Bali zonder Pray. Op Bali hangt er overal die serene rust. En lijkt het alsof niets gebeurt zonder reden. Plekken waar je soms de energie voelt stromen. En plekken waar ik direct met stomheid geslagen was. Drie van die momenten zijn in mijn geheugen gegrift.  Momenten waarbij ik de tranen van emotie op voelde komen.  Dat eerste bijzondere moment was bij Pura Tirta Empul. Een van de tempels die hoog op mijn lijstje stond omdat je daar ook kon baden in het water en bij de diverse bronnen jezelf kon wassen. Plaatjes die ik op internet zag waren al indrukwekkend. Maar ik was echt niet voorbereid op wat ik zelf te zien kreeg. Bij het bezoeken was er een ceremonie gaande. En vanaf het moment dat ik de auto uitstapte omarmde de energie me en nam me mee. En bij de wasplaats was ik met stomheid geslagen. Kon ik niets anders dan wow zeggen en moeite doen om alles wat ik zag in me op te nemen. Vier rijen dik stonden de mensen in het water. Overal offers op de bronnen. En alles in volledige harmonie. Ik kroop in mijn bubbel. Fotografeerde alsof mijn leven ervan af hing. Vergat tijd. Vergat plaats. Los van tijd. En creëerde dat ene allesomvattende beeld dat in mijn geheugen staat en dat alles zegt…

Het tweede moment was ook tijdens een ceremonie. De moeder tempel. Zo druk. Alsof het Koningsdag was inclusief de sate. Voor de ceremoniie die gaande was moest ik een gele of witte sarong aan. En ik ging op in de menigte. Schoot platen als een kip zonder kop. Wilde niets missen van alles. Werd fijn gedrukt in de menigte. Ik was zo overdonderd dat ik vrijwel niets van de tempel zelf zag. Niet eens opmerkte dat de vulkaan de perfecte achtergrond was. De menigte maakte zoveel indruk dat ik besloot dat ik later nog een keer terug moest komen om de tempel zonder alle mensen te zien. En pas toen zag ik de grootsheid, de weidsheid van het totale complex. Zonder de mensen massa in wit en geel met  offers op  het hoofd. De stroom mensen vanuit alle hoeken en gaten. Pas toen zag ik de schoonheid van de tempel zelf.

Het derde moment was een speciaal moment. Achter op de motor het dorpsleven bekijken. Een van de plekken waar we stopten was een tempel aan het water. Ik liep erheen en voelde opeens de leegte. De Stilte. De eenzaamheid. En uit het niets kwam de priester van de tempel op me af. Nam me mee naar de bron waar ik van moest drinken en mijn gezicht mee moest wassen, en nam me vervolgens mee naar de plek om  te bidden, te mediteren of hoe je het ook wilt noemen. Hij ging me voor. En ik, ik kon met moeite mijn tranen bedwingen. En zelfs nu, als ik dit schrijf, voel ik weer dat speciale moment. Alsof hij voelde hoe ik me voelde…

Love.

Ik denk dat het lastig is om niet van Bali te houden want van Bali houden is het makkelijkste wat er is. De mensen zijn onwaarschijnlijk aardig. De natuur is ongelooflijk mooi. En dat in combinatie met tempels, vulkanen, rijstvelden, downhill rides, strand, relaxen, snorkelen, heerlijke temperatuur en het lekkere eten. En niet te vergeten zon, zee en strand. Wat ik weet is dat Bali me gegrepen heeft op een manier die ik totaal niet verwacht had. De rijstvelden waar ik maar geen genoeg van kon krijgen.Die plekken waar je de energie voelt stromen. De perfecte plekken om als een echte Robinson Crusoe te kamperen op een onbewoond eiland terwijl je een paar meter verder als je onderwater duikt regelrecht een scene van Finding Nemo terechtkomt. De zonsopgangen, de zon ondergangen. De ruige omgeving van de vulkanen. En dat groen. Bali is gehuld in groene bladeren omringd door rijstvelden. En juist die combinatie van alles maakt dat Bali een plek is waar ik naar terug wil!

Ni Hao

China. Omdat je avonturen zelf moet maken. Eind vorig jaar begon het al. Onrust. Kriebels. Reiskoorts. Want het afgelopen jaar heb ik maar weinig gereisd. Tenminste zo voelde dat. Want terwijl ik het schrijf valt het ook best wel mee. Nepal. Brugge. Marokko. Maar nu dus aan de vooravond van een nieuw avontuur. Eigenlijk de ochtend al van het nieuwe avontuur want de eerste etappe zit er al op. Ben vanochtend in Hong Kong aangekomen na een vlucht van bijna 11 uur. Het zou beter zijn om een paar uurtjes slaap te pakken voordat ik vanmiddag naar Guilin vlieg. Maar de slaap wil niet komen.

China dus. Een foto avontuur in en rondom Guilin. Rijst terrassen. Karstgebergte. Vissers die met aalscholvers vissen. Minorities. En landschappen. Samen met nog 5 andere fotografen. Maar voorlopig ben ik nog even alleen. Tijd om te landen in Guilin. Alvast te verkennen en sfeer te proeven. En mijn jetlag een beetje laten verdwijnen voor we echt op pad gaan. Maandag avond starten we echt. Kennismaken tijdens diner en dan dinsdag on the road (alhoewel het eerste traject volgens mij met de bullettrain is ☺). Trip in/rond GuilinG duurt tot en met de woensdag daarop. De dag daarna vertrek ik dan naar Hong Kong voor een paar dagen.

Genoeg tijd voor nieuwe avonturen. Mooie foto’s. Mooie herinneringen.

En het waren avonturen. Met fantastische foto's als resultaat. Logisch natuurlijk als je met 5 fotografen op pad bent! Mooi om weer nieuwe dingen te leren, maar vooral heerlijk om niets anders te doen dan te fotograferen en te genieten.
Hoogtepunten waren zonder meer de rijstterassen. Misschien ook wel door de mistflarden die de terassen nog mooier maakten. Maar ook de visser met de aalscholvers, precies op de momenten dat het droog moest zijn was het droog. En dan de mensen. Ik weet nu echt wel heeeeeeel zeker dat er niets leukers is dan mensen fotograferen in al hun kwetsbaarheid!

Bagage met vertraging. Sneeuw en kerstkransjes

De eerste dag van het nieuwe vliegveld in Marrakech en wij hebben de primeur. Helaas ook een negatieve primeur want hoewel wij de overstap van Casablanca naar Marrakech met wat sprintjes weten te halen lukt onze bagage dat niet. Bijna twee uur later dan gepland stappen we zonder bagage in de auto die ons naar ons hotel brengt, een klein uurtje rijden vanaf Marrakach.

Duizenden sterren schitteren aan de hemel als we aankomen. De nacht is koud maar kraakhelder. In onze kamer brandt de potkachel en straalt een aangename warmte uit. De zon lacht ons de volgende ochtend tegemoet. Nu nog zien dat we onze bagage terugkrijgen, pas dan is alles compleet.

Het lot brengt Mohammed en ons samen. Hij brengt ons in zijn witte Mercedes richting Marrakech, regelt een bezoekje naar de supermarkt zodat hij zelf, uiteraard achter onze rug om, ook wat sterke drank in kan slaan en weet de beste koffie te vinden op de terugweg. Hij weet veel van de omgeving en wijst ons erop dat er zaterdag een Berber markt is in Asni. En daar hebben we wel oren naar. Tijdens de koffie bespreken we onze plannen met hem. Uiteindelijk komt het erop neer dat hij ons de komende dagen van hot naar her brengt.

De berber markt is een schot in de roos. We komen oren en ogen tekort. Niet alleen wordt er van alles verkocht hier maar heeft de kapper een plek naast de groente, net als de tandarts en de barbier. Maar het meest bijzondere is de dokter die hier spreekuur houdt. Een garage, meer is het niet. Een gedeelte afgeschermd met een gordijn, of niet. Iedereen heeft een mening over wat er moet gebeuren. Maar de dokter heeft het laatste woord. De markt vormt een bizar contrast, de drukte van de koopmannen en alle kopwaar tegen een achtergrond van besneeuwde bergen en strakblauwe lucht. Hier zijn we thuis! Imlil is nog steeds het dromerige dorpje dat het was. Waar meer ezels zijn dan auto's. De bergen hier zijn bedekt met sneeuw maar in het zonnetje uit de wind is het erg aangenaam vertoeven.

Het blijft bijzonder om 's ochtend buiten in de zon te ontbijten en vervolgens op pad te gaan en in de sneeuw te belanden. Imlil blijkt nog steed het dromerige dorpje te zijn waar de tijd stil heeft gestaan en is uitvals basis voor de beklimming van Mount Toubkal. Maar ons eerste uitstapje is naar het kleine dorpje net boven Imlil. Een wandeling van nog geen uur de berg op. Door de sneeuw en net onder het dorpje thee drinken bij het kleine winkeltje. We klimmen uiteindelijk verder en zoeken een beschut plekje op in de zon net buiten het dopr. Het uitizcht is prachtig hier. Besneeuwde toppen die stil maken. Hoe mooi is het om hier kerst te vieren. En om het kerstsfeertje nog een beetje te versterken halen we kerstmutsen en kerstkransjes uit de rugzak. DAt levert in ieder geval een leuke kerstkaart op! Morgen zijn we hier weer maar lopen we naar een van de toppen! Als we 's avonds, weer terug in ons appartmentje nog een kerstkransje willen hebben realiseren we ons dat het zakje achter is gebleven in de sneeuw. Daar hebben de geiten vast een lekker kerst maaltje aan!

Op weg naar de top van de Toubkal stranden we rond de 2600 meter. Er ligt te veel sneeuw om door te gaan. Jammer, maar de tocht naar dit punt was ook meer dan de moeite waard.

De laatste dagen vermaken we ons in de chaos van Marrakech. Een stad die ik inmiddels behoorlijk goed ken en die nooit verveelt. En wat is het fijn om onze avonturen en plannen voor nieuwe avonturen te bespreken op het dakterras van ons favoriete restaurant hier midden in de soukh: Nomad. Viajar es vivir!

After memory lane

Twee weken later. Opgesloten achter mijn laptop. Bezig met de waan van de dag. Even dagdromen. Terug naar de bergen. Terug naar Nepal. Terug naar memory lane. En niet alleen naar de afgelopen twee weken. Memory lane naar alle belevenissen in Nepal. En ik realiseer me dat Nepal me nooit los gelaten heeft. Terug zijn in Nepal liet me zien hoe de reizen van de afgelopen jaren me gevormd hebben tot de 2.0 versie. Nepal liet me mijn eigen herinneringen weer zien aangevuld met nieuwe herinneringen. En dat alles maakt dat Nepal dat bijzondere plekje in mijn hart blijft hebben. De bergen die me altijd weer die extra rust geven, de natuur, de mensen. En natuurlijk al die herinneringen...

Bloedzuigers, lui zweet, modder, zon en regen.

Half zes is het als ik wakker wordt van gebons op de deur. Slaperig vraag is wat er is en hoor van de andere kant: the mountains, you can see the mountains now! Ik ben in een keer klaarwakker, kleed me snel aan en weet niet hoe snel ik buiten moet komen. Een blik op rechts laat me met mijn mond open staan. Het Anapurna massief wenst me in vol ornaat, een zonovergoten goedemorgen. Ik weet niet hoe snel ik weer naar binnen moet om mijn camera te pakken.Snel loop ik achter Hum, onze gids, aan naar het uitijkpunt dat achter onze home stay ligt. Wat een prachtig uitzicht! De eerste minuten kan ik alleen maar stil zitten en kijken, klein zijn. Genieten. De Anapurna torent hoog boven de rest uit als een piramide van sneeuw, zacht beschenen door de ochtendzon. Gisteravond nog zagen we vanaf een ander uitzicht punt alleen de uitlopers en hier en daar een glimp van sneeuw. Een klein tipje van de sluier oplichtend maar nog lang niet het hele geheim prijsgevend.Ook als we op pad gaan gloort de Anapurna nog in volle glorie maar langzamerhand schuiven de wolken voor de bergen en speelt de Anapurna verstoppertje. Het zal nog tot maandag duren voor we weer een glimp op kunnen vangen maar dat weten we dan gelukkig nog niet!


De route vandaag loopt langs kleine dorpjes en prachtige natuur met bamboe bossen en langzaam aan de heuvel op om uiteindelijk terecht te komen in het dorpje waar we overnachten. Onze homestay staat in het bruisende middelpunt. Vlak voor het lokale winkeltje en het verzamelpunt, een grote boom. Enig comfort is ver te zoeken hier. Onze bedden (houten tafels met een dun matrasje) staan op zolder, onder het dak van golfplaten. In de avond barst het onweer los en in de nacht vallen er flinke buien die behoorlijk heftig klinken. Als we wakker worden regent het nog steeds. Dat wordt zwemmen vandaag!Gisteravond al hebben we met een vooruitziende blik al onze bagage in plastic zakken verpakt, zolang het maar droog blijft. Hum onze gids geeft aan dat we voorlopig nog even afwachten hoe de buien zich ontwikkelen, we moeten tenslotte wel een uurtje of vijf op pad! Maar als we op pad gaan is het wel droog! En dat blijft zo tot de vroege avond! Vandaag een flinke klim naar onze overnachtingsplek. Een trap van zo’n 2500 treden, en dat met rugzak en een graadje of 28. Dat is best pittig en flink zweten! Onze home stay is pittoresk. Basic. Maar met heerlijk eten door granny zelf bereid!

Ook hier heeft het de hele nacht geregend en ook als we wakker worden regent het nog steeds. Dat betekent dat de afdaling een flinke klus gaat worden! De stjging die we de afgelopen dagen gedaan hebben moeten we ook weer dalen. En dat gaat niet zonder slag of stoot. Het pad bestaat uit een soort van trap die door de regen van de afgelopen dagen verandert is een een mooderige glijbaan waarop het voor ons als toeristen maar moeilijk houvast vinden is. De locals dalen met hun teenslippertjes moeiteloos af hier maar wij hebben het er zichtbaar lastiger mee. In mijn achterhoofd speelt Nepal 15 jaar geleden zich elke keer weer af. Een soort gelijk pad. Glibberig. Met een val die me een serieuze knie blessure bezorgde waar ik nog steeds last van heb. Ik kan maar een ding denken. Niet weer. Loop naar beneden alsof ik op eieren loop. Te bang om te vallen. Maar natuurlijk zijn er onderweg een paar flinke uitglijders die me in ieder geval een mooie blauwe plek op mijn achterwerk bezorgen. Maar dat merk ik ’s avonds pas als we tijdens het eten op een houten stoeltje zitten.

Bloedzuigers zijn met dit weer veelvuldig aanwezig. Als ik even stop haalt Hum twee bloedzuigers van mijn broek af en nog een paar van mijn schoenen. Maar wanneer ik een paar minuten later naar mijn broekspijp kijk zie ik een grote bloedvlek. Drie dikke bloedzuigers die er duidelijk al even zitten doen zich tegoed aan mijn bloed. En ook aan de andere kant hebben ze me te pakken. En als we een halfuurtje later even rusten en alles nog een keer checken blijken ze ook in mijn schoen te zitten en ook Pim is de pineut! De bloedzuigers zijn vooral vervelend omdat het bloeden niet meteen ophoudt. En als ik ’s avonds weer terug in het hotel onder de douche stap zijn op mijn benen de bloedsporen nog duidelijk zichtbaar. Als je niet beter zou weten zou je denken dat ik een flinke valpartij achter de rug heb!

Ik kan alleen maar zeggen dat de trekking een groot avontuur was. Met afzien, zweten, glijpartijen, slapen op een houten bed, regen, zon en bloedzuigers. Maar het beeld dat me vooral bij zal bllijven van de trekking is dat overweldigende uitzicht op de Anapurna. Dat beeld is in mijn geheugen gegrift!

Same same but different...

De hele dag vliegen beelden van toen door mijn hoofd. Herinneringen worden springlevend. En toch is het anders. Net zo intens maar anders. Nog steeds grijpen de verbrandingen in Pashupatinath me aan. Niet zo zeer de verbranding zelf maar het intense verdriet dat gevoeld wordt. Hartverscheurend schreiend wordt er afscheid genomen. En terwijl alles in gereedheid wordt gebracht om het vuur aan te steken staat vlak voor de ghat iemand in het water om het vuile en achter gebleven hout uit de rivier te halen. Het leven draait gewoon door.
Nog steeds worden de kleine tempeltjes bij de ghats bewoond door apen en holymen. Die laatste poseren nog steeds alsof hun leven ervan afhangt. Alleen zijn ze wel 15 jaar commerciëler geworden. Gewoon een foto maken van een holymen zit er niet meer in. Nog steeds zijn er de souvenir verkopers die je iets aan je willen verkopen. Nog steeds wordt er door vrouwen water verkocht en verkopen de kinderen suikerspinnen. Nog steeds zijn de trappen best een klim helemaal bij 30C.
Nog steeds gaat het leven van alle dag gewoon door als er verbrandingen plaats vinden. En ook hier heeft de aardbeving flink huisgehouden. Net als in Bodnath, het Tibetaanse deel in Kathmandu. En net als 16 jaar geleden wordt ik weer gegrepen door de rust. Dit is mijn wereld waar ik weer onderdeel van uit mag maken. De aardbeving heeft het bovenste deel van de stupa verwoest waardoor er geen vlaggetjes meer wapperen. Ook de rest van de stupa heeft er flink onder te lijden gehad. Maar verder is er niets veranderd. Nog steeds dezelfde serene rust. Kathmandu, Pashupatinath, Bodnath. 16 jaar tijd wordt in een keer overbrugd alsof die jaren niet bestonden. Ga verder waar ik toen gebleven ben maar wel in de 2.0 versie van mezelf! Same same but different!

Terug in Nepal. Terug in Kathmandu.

Opnieuw voelt aankomen in Nepal als thuiskomen. Meer nog dan de allereerste keer. Die special geur bij het uitstappen van het vliegtuig bracht me meteen 16 jaar terug. Flarden van herinneringen.
Kathmandu is nog steeds de wirwar van straatjes die het was. De orde de chaos. Getoeter en overal proberen mensen hun waar te verkopen.

De eerste aanblik van Durbar Square is een confronterende. Het is anders. En toch ook weer niet. Wat vooral confronteert is de verwoesting die de aardbeving heeft aangericht. Een aantal van de tempels staat er gewoon niet meer en van een aantal andere zijn brokstukken en grote scheuren de stille getuigen van vorig jaar. Overal wordt gestut, staan steigers. Dat laatste overigens ook tot groot plezier van een aantal apen die zodra er iemand op de steiger staat erin springt en aan de steiger gaat schudden. En vervolgens doen alsof er niets aan de hand is.

Vandaag was kennismaken. Opnieuw kennismaken met Nepal en Kathmandu. Morgen is het op pad naar een ander Nepal. Een bijzonder Nepal. Pashupatinath, de hindoe tempel waar de lijkverbrandingen plaats vinden. Bijzonder om dat te aanschouwen. Daarna naar Bodnath, het boeddhistische bolwerk hier. En ook dat laatste zal confronterend zijn. Ook hier heeft de aardbeving huisgehouden.

Een ding is zeker. Het is fijn om weer terug te zijn!