Lelan adventure in beelden

Lelan memoires

De avond is gevallen. Volle maan. Het licht is zacht en roze en ligt als een deken over de heuvels. Als ik mijn hoofd draai opnieuw een fantastisch uitzicht over de heuvels. Met een wolk die domineert over de anderen. En als het helemaal donker is is het juist die wolk die weerlicht. Wat een mooi cadeautje krijgen we hier als afscheid. De elektriciteit is uitgevallen. Op tafel als enige verlichting een olielamp. Als ik naar buiten kijk zie ik een sterrenhemel en een donkere wolk waarin het heftig weerlicht. Bijzonder omdat de omgeving niet donker is maar volop verlicht wordt door de bijna volle maan. Dezelfde maan die me vannacht zachtjes wakker maakte, haar licht op me scheen om me te laten weten dat ze over me waakte, zoals altijd. Ik sliep weer in met de lullaby van de wind die de takken van de bomen zachtjes bewoog…

De afgelopen dagen vlogen voorbij. Een aaneenschakeling van hoogtepunten. Mooie gesprekken met de boeren uit de omgeving. Sommige voluit vragend, nieuwsgierig, alles willen weten. Anderen stil, afwachtend. Maar wel altijd vriendelijk, lachend, open. Mama Tabitha die al begint te lachen als ze me ziet en me begroet met een dikke knuffel. Het green view hotel waar we elke dag eten ligt tegen over haar shop. Kleding en meer. Coco Chanel bij Tabitha zoals ze zelf lachend zegt. Ik versta haar niet en zij mij niet. Maar we begrijpen elkaar wel. Universele vrouwen taal die overal ter wereld begrepen wordt door vrouwen onder elkaar. De kinderen hier in het dorpje die als ze ons zien snel naar de weg toe rennen, onze namen scanderend en onze handen pakken om een stukje mee te lopen. De Mzungu’s zijn inmiddels niet eng meer, maar dat was de eerste paar dagen wel anders. En nog steeds kijken kinderen soms angstig naar ons. Komen stapje voor stapje dichterbij omdat ze zien dat wij met hun moeders praten. Maar zetten het soms ook op een hartverscheurend huilen. Verlegen en bang tegelijk. Dikke tranen, troost zoekend bij mama. Anderen komen dicht tegen je aan staan. Handjes op je arm of in je hand. Alleen maar starend naar je. De boer in het dorp die trots vertelt dat hij een cooler gekocht heeft met geld van de community. Ons trots zijn stuk land laat zien waar de cooler moet komen. In juni gaan ze beginnen, augustus zijn ze operationeel. Sutter, onze extension manager die na een gewonnen weddenschap verslaafd blijkt te zijn aan de locale lollies. Ons lachend een winkel laat zien en eenmaal binnen zegt dat ze ook lollies verkopen. De warme bulderende lach van mr. Kamale, de accountant. De taken oppakkend die anderen laten liggen. Soms afwachtend maar altijd vrolijk en vol verhalen. David de chill palnt manager die om elke zin lacht. Ook als het niet om te lachen is. Zijn kennis van het engels maskerend door alles te herhalen en geen antwoord op de vraag te geven die je stelt. Mr. Chairman die elke dag op de motor zijn jerrycan met melk komt brengen om vervolgens op me af te lopen en met een grote glimlach liliaaaaaaan how are you today roepend terwijlhij mijn hand vasthoudt. De mensen die we de afgelopen twee weken hebben ontmoet en die ons vriendelijk groeten en bij onze naam noemen als ze ons zien. In het dorpje zijn we geen vreemden meer maar onderdeel van de community. Hier in het kamp maken we grappen met de jongens. Plassen met een prachtig uitzicht. We ons snel aankleden na de emmer warm water die de douche vervangt. Hoe primitief het hier ook is, hier voel ik me thuis. Ik geniet van het oprechte contact met de mensen en merk opnieuw dat mijn camera mijn toegang tot de wereld is. Maar ook dat ik door het fotograferen meer zie. Ik zie en voel de ziel van mensen door de lens van mijn camera. Zie het leed in hun altijd lachende ogen. Het verdriet en de vreugde delend.

Het project was bijzonder. Bijzonder door de locatie. Bijzonder door de mensen. Bijzonder door de omgeving. Bijzonder door de boeren. Bijzonder door onderdeel te mogen zijn van deze speciale plaats. Mijn horizon is door dit project weer een stukje breder geworden!

Presentatie aan de board

De donderdag avond brengen we in duisternis door. Niet alleen bij Lelan is de stroom uitgevallen, ook bij ons in het trainingscentre is er geen stroom. We eten bij het licht van een gaslamp en het schijnsel van de chico die voor aangename warmte zorgt. We kunnen niet veel anders doen dan een beetje lezen, maar bij het schijnsel van de lamp is dat niet heel erg plezierig. We duiken dan ook vroeg ons bed is. De accu van mijn laptop is bijna leeg. Nog net genoeg om een deel van de presentatie morgen te doen. Mijn telefoon is inmiddels dood. Voor de laatste keer vergaap ik me aan de hoeveelheid sterren buiten. De bijna volle maan zorgt ervoor dat het niet donker is en geeft een bijna spookachtig schijnsel. Ik wil eigenlijk niet weg hier. Ben gehecht geraakt aan de leegte en de stilte. Het gemak van leven. De prachtige natuur.

Vrijdagochtend genieten we nog even van het buiten zijn. Ontbijten buiten, zittend in de zon. Gebakken eitje en chappati met jam. Thee en koffie om wakker te worden. Als we bij Lelan aankomen is een deel van de board al aanwezig en is er gelukkig hier ook weer stroom. Kan ik snel mijn laptop nog opladen voor we starten.

De meeting is een een gebouwtje verderop. Zonder stroom. En als we dan eindelijk om tafel zitten en we denken dat we kunnen beginnen, dan begint het pas. Eerst een simpel voorstel rondje. En dat terwijl we iedereen al kennen. Dat begint goed. Dan een gebed. Een voorwoord en het uitspreken van de verwachtingen van mr. Chairman. En dan van de vice chairman. En dan van alle anderen om de tafel. RJ en ik kijken elkaar aan. We zijn inmiddels ruim anderhalf uur verder en de presentatie moet nog beginnen. En als iedereen dan zijn zegje gedaan heeft en we denken dat we echt kunnen beginnen volgt er nog een kleine ceremonie om ons te bedanken. Ik word naar voren geroepen. Krijg een traditioneel haarbandje dat de lokale vrouwen dragen bij het dansen om mijn hoofd geknoopt. En natuurlijk hoort hier gezang en geklap bij. En ook RJ moet er aan geloven. Hij krijgt van de chairman een wandelstok en is nu officieel een van de elderly van het dorp. Nog meer geklap, gezang en gedans. En als we dan ook nog officieel tot werknemers van Lelan benoemd worden kunnen we 2 uur later dan gepland van start.

We starten met het uitleggen waar we denken dat de uitdagingen liggen en waar de groei mogelijkheden liggen. En geven aan dat om te groeien de belangrijkste stap is dat het management verantwoordelijkheid neemt. Omdat we gemerkt hebben dat roles & responsilities niet op het lijf van elke manager geschreven is hebben we besloten om een kleine workshop in de presentatie in te plannen. En dat maakt indruk. Maar als we later, naar aanleiding van de workshop de pijnpunten van R&R duidelijk aangeven aan de hand van nog niet gedane maar wel geplande activiteiten in het huidige business plan wordt het stil. Deze wending hadden ze duidelijk niet verwacht. De vergadering wordt even stilgelegd door mr. Chairman. Ze willen een paar minuten overleggen. Niet in het engels maar in hun eigen dialect. En dat gaat er fel aan toe. Het is duidelijk dat we iets losgemaakt hebben. Uiteindelijk wordt het goed opgepakt. Realiseren ze zich inderdaad dat om te groeien ze eerst naar zichzelf als management moeten kijken, hun verantwoordelijkheden moeten nemen, intern een aantal zaken op orde moeten krijgen en dan pas aan groei kunnen gaan denken.
We sluiten de vergadering af met een lunch in het plaatselijke cafe. Nyama Choma. Als we aankomen worden de locals vriendelijk verzocht plaats te maken voor ons zodat wij met zijn 20-en bezit kunnen nemen van de tafels. Mooi afscheid. Iedereen heeft plezier met elkaar. En opnieuw word ik even sentimenteel. Hoe mooi is het om hiervan getuige te zijn. Onderdeel te zijn. Met gemengde gevoelens neem ik afscheid van Tabitha. Mijn grootste vriendin hier in het dorp. Kijk nog even om. Een laatste blik op de plek die me dierbaar geworden is. Partir c’est mourir een peu…

Farmer meetings en meer

Na een weekendje luxe weer terug in Kapsait. Eerst een gesprek met onze General Manager die weer terug is na een week cursus in Mombassa. Ik krijg nog geen hoogte van hem. Weet nog niet hoe ik hem in moet schatten, maar wellicht komt dat nog. Na het gesprek op weg naar een meeting. Bijzondere meeting met boeren uit de omgeving die samen willen werken met Lelan en vandaag de samenwerking willen bezegelen. Het is zo’n uurtje of twee rijden over hobbelige paden. Echt het achterland in. Als we op de vergaderplek aankomen zitten de boeren al in grote getalen in het grasveld. Maar wij rijden er gewoon voorbij en stoppen zo’n 200 meter verderop. Want we gaan natuurlijk niet meteen vergaderen. Eerst moeten we met de dorpsoudste en wat andere mensen kennismaken. En dat gebeurt traditioneel. Eerst een gebed, daarna lunchen (rijst met kip) en als aflsuiting de gebruikelijke chai. We zijn een uurtje of twee verder als we eindelijk aansluiten bij de vergadering waar wij plaats mogen nemen achter de tafel en op de stoelen die op het gras opgesteld staan. Iedereen wordt voorgesteld door de ceremonie meester. En dan barst de vergadering los. Gedeeltelijk in het locale dialect, gedeeltelijk in het engels. Iedereen houdt een praatje. De mannen voorzien van de stok van de dorpsoudste, maar uit ervaring weet ik dat als het mijn beurt is om de boeren toe te spreken ik die stok maar beter kan weigeren ☺. Onze chairman maakt en een mooie one man show van met veel gelach en ik zie de boeren knikken. Het lijkt erop dat Lelan op deze plek een nieuwe satelite chilling plant gaat krijgen die door de boeren en een andere organisatie gefinancierd gaat worden!
Het is bijzonder om onderdeel uit te maken van deze belevenis. Als toerist zou je langs deze groep rijden en je afvragen wat er gebeurt hier op het grasveld. Maar hier zijn we onderdeel van alles. Tot nu toe is dit samen met de meeting met de vrouwen op de andere satelite locatie een van de meest bijzondere dingen die ik meegemaakt heb. Ik heb stille bewondering voor de boeren die er alles aan doen om maar zoveel mogelijk inkomen te genereren door de melk. Vragen om opleiding, training, educatie. Maar die ook bereid zijn hun kinderen naar een goede school te sturen door een lening aan te gaan. Educatie vinden ze belangrijk. En hoe ontroerend is het als een van de vrouwen zegt dat ze er naar uitkijkt dat haar nu nog kleine mannetje straks een van de managers van Lelan zal zijn. Terug geven wat ze gekregen heeft. Opeens voel ik me klein. Gegrepen door de grote gemeenschapszin. Bereid zijn om alles te delen hoewel je zelfs niets hebt. Bereid bent te investeren in de toekomst van je kinderen, ook al moet je zelf dan wel elke dag een paar uur lopen om de melk weg te brengen. Tranen branden maar dat is juist wat ik niet wil…

De komende dagen houden we ons bezig met de presentatie voor de board aankomende vrijdag. Praten we nog met een aantal boeren die niet aan Lelan leveren maar aan de concurrent. En mogen we ook op bezoek bij een van de kleinere chilling plants hier in de buurt. Die zeggen dat ze concurrent zijn, maar met 400 liter per dag komen ze niet eens in de buurt van de ruim 12.000 liter van Lelan.
En dan komt donderdag. In de ochtend nog even aan het werk maar al snel valt de elektriciteit uit en blijkt ook de generator het niet te doen. We zitten buiten om op te warmen en te genieten van de zon die vandaag volop schijnt. Kunnen nog een beetje werken totdat de accu bijna echt leeg is. Dat wordt nog spannend voor de presentatie!

Even terug naar de bewoonde wereld

Kapsait, de plek waar Lelan staat is ver weg van de bewoonde wereld. Internet werkt er met veel geduld en alleen als je dicht bij de mast zit. In het runnerscamp waar we zitten werkt het internet vaker niet dan wel. En ook alleen maar via de telefoon.
We hebben besloten dat we naast het werken toch ook willen genieten van de natuur van Kenia en hebben het weekend met Ellen en Maarten samen gepland. Vrijdag middag dus terug naar Kitale. En wat een luxe. Na een week weer een heerlijk warme douche waar ik ongegeneerd lang onder heb gestaan, mijn haar heb gewassen. En dan een heerlijk koud biertje buiten op het terras. In de zon, uitkijkend over het golfveld. Hoewel het uitzicht bij ons toch mooier is is de temperatuur hier een stuk aangenamer. Zaterdag vertrekken we met de geleende auto van de chairman van het andere team (Moses Kiptanui) naar Mount Elgon. Een klein nationaal park ongeveer een uurtje rijden van Kitale. De auto is heerlijk luxe maar in het park komen we er al snel achter dat de personen auto niet echt geschikt is om over de nogal onregelmatige weg te rijden. Dat moeten we morgen echt anders regelen. We overnachten in Mount Elgon Lodge. Vergane glorie. Moet vroeger een statig pand geweest zijn.
Zondag kunnen we gelukkig met een 4-wheel drive van het park op pad. We willen olifanten zien maar helaas blijken die aan de Ugandese kant van het park te verblijven, maar ondanks dat genieten we met volle teugen. De zon schijnt, de temperatuur is heerlijk. De apen, bush en waterbocks talrijk. El als klap op de vuurpijl komen we nog een groep buffels tegen. Vandaag nog even genieten van de luxe. Uitgebreid douchen in Kitale club, internet checken. Morgen weer terug naar onze basis! En om heel eerlijk te zijn: ik heb de rust, het uizicht, de stilte, het zijn daar gemist…

Schoolreisje

Schoolreisje

Werkbezoek is natuurlijk wel een van de leukere onderdelen van het project. En vandaag (donderdag) staat een bezoek gepland aan een van de satelites die nog in aanbouw is en in juni operationeel moet zijn. Een deel van het MT gaat mee en er is speciaal een busje gehuurd. Om alles in goede banen te leiden en ervoor te zorgen dat wij geen honger leiden wordt er voorgesteld om al om 10 uur te gaan lunchen. We geven aan dat we net ontbeten hebben en liever onderweg lunchen of een packed lunch hebben. Gelukkig begrijpen ze het wel, maar voor we op stap gaan moeten we toch echt nog even thee met een donut (deegbal) naar binnen werken en voor de zekerheid gaat er een zak met bananen mee. We gaan met zijn zessen op pad en al snel is het een jolige boel. Zeker als we eerst nog even langs de buurtsuper gaan om koekjes te kopen. We kunnen namelijk echt niet op pad zonder de koekjes! We rijden nog geen meter of de doos wordt open gemaakt en iedereen valt aan op de koekjes. Als je niet beter zou weten zou je denken dat we op schoolreisje zijn.
Het landschap is prachtig. Ruig en lieflijk tegelijk. Groen en glooiend. Bomen met baarden die zwaaien in de wind en de bomen een sprookjesachtige sfeer meegeven. Onderweg stoppen we. De chairman heeft gezien dat er in het dorp onder aan de heuvel groot beraad wordt gehouden, wat erop duidt dat er iets gebeurt is. We vragen het aan de mensen die hier staan en al snel blijkt dat er geschoten is en iemand beroofd is die net goede zaken op de markt had gedaan. De bloedsporen als stille getuigen achterlatend. Iedereen is er stil van.
Als we uiteindelijk na nog wat steile hellinkjes bij de plant aankomen worden we opgewacht door de vrouwen uit de buurt. Hartelijk welkom. De plant is een kopie van die in Kapsait. Zelfde opzet, zelfde architectuur. Herkenbaar! We krijgen de tijd om even rond te kijken en de vrouwen vragen te stellen. En dat wordt een bijzonder gesprek. De vrouwen zijn nieuwsgierig en willen van alles weten. Er wordt dan ook vooral veel gelachen maar tegelijkertijd wordt er ook heel veel informatie uitgewisseld over wat de vrouwen willen met de plant. Ze kunnen bijna niet wachten om de melk daar in te kunnen leveren en er een echte community van te maken. En als klap op de vuurpijl wordt RJ ten huwelijk gevraagd door een van de dames en stemt daarin toe. Tenslotte mag je als man hier meerdere vrouwen hebben ☺ Gelach alom.
Lunchen doen we in het huis van een van de directors. Voor Kenyaanse begrippen een echt luxe huis. Maar wel in de typische stijl van deze streek. Een rond huis met een in dit geval een dak van cederhouten dakpannen. Dit zie je hier meer, naast de meer traditionele grasdaken. En voor ik het weet wordt ik zelf uitgehuwelijkt als is de wandelstok van een van de mannen aanraak. De traditie zegt dat als een vrouw de wandelstok van een man aanraakt ze daarmee aangeeft dat ze van hem is. De joligheid is weer helemaal terug nu.

Op de weg terug bezoeken we de lokale markt. En dat is meer dan bijzonder. Het lijkt erop alsof een deel van de mensen nog nooit een blanke gezien heeft. We ontkomen niet aan het handenschudden en een praatje maken. En iedereen wil op de foto! Ik kan hier nog wel uren doorbrengen. Gewoon gaan zitten en praten. Met handen en voeten. Maar ook hier geldt dat de taal die vrouwen onderling spreken echt een universele taal is. Mooi gevoel weer om hier onderdeel van te zijn. Ik wil eigenlijk niet weg hier. Wil nog veel meer weten van de vrouwen hier. Nog meer foto’s maken, me nog meer echt onderdeel van het leven hier laten zijn.

Dit tripje heeft wel indruk op me gemaakt. Hoeveel ik ook van de wereld gezien heb, deze ervaring is een heel bijzondere. Ik realiseer me hoe bevoorrecht ik ben om hier te zijn. Om dit mee te maken. Ik realiseer me ook weer hoe ik geniet van dit avontuur. Weer even onderdeel te mogen zijn…